شامل دو تپه باستانی الف و ب مربوط به دوران پیش از تاریخ است که در مرودشت و در حدفاصل دو ده کناره و شمسآباد، در ۵/۲ کیلومتری جنوب غربی تختجمشید واقع شدهاند. مساحت این دشت رسوبی در حدود ۳۶۰۰ کیلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دریاهای آزاد، حدود ۱۶۰۰ متر است.
این تپهها به نامهای بکون و بکوم نیز معروف میباشند. آثار تپه الف جدیدتر از تپه ب است.
حفاری این تپه به وسیله هیأت آمریکایی به سرپرستی پرفسور هرتسفلد در سال ۱۳۰۷ و سپس به سرپرستی مک کان و دکتر لانکس دورف در سال ۱۳۱۱ انجام شده است. گزارشات حفاری حاکی از کشف سفالهای قرمز رنگ خشن در تپه الف است که قدمت آنها را در حدود ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد تخمین میزنند. نیز مشخصه آثار تل باکون ب علاوه بر نوعی سفال قرمز خشن، سفالهای نخودی منقوش است که قدمت آن را در حدود ۴۵۰۰ق.م تعیین کردهاند. تپه الف حدود ۴ متر ارتفاع دارد و طول شمالی ـ جنوبی آن حدود ۲۰۰ متر و عرض شرقی ـ غربی آن حدود ۱۰۰ متر است. وسعت تپه اول حدود ۲۷۰۰۰ متر مربع است و تپه دوم حدود ۲۰۰۰۰ متر مربع وسعت دارد. از تپه الف در دوران اسلامی به عنوان قبرستان استفاده میشده است. دیوار منازل مسکونی تل باکون از چینه ساخته میشدند و سپس سطح آنها با کاهگِل اندود میشده و بر روی برخی از این اندودها در سطح داخلی اتاق، رنگآمیزی صورت میگرفته است.
اشیاء یافت شده در این منطقه شامل سفالهای ساده باکون دست ساز با شاموت گیاهی، ظروف سفالی با نقوشی از بزکوهی با شاخهای بسیار بزرگ و نقش صلیب شکسته ـ نقوش هندسی ترکیبی و مسبک حیوانی و گیاهی ـ اشیاء سنگی به شکل کاسه و فنجان، اشیاء گلی و سفالی به شکل پیکرهای حیواناتی چون قوچ و غزال، گوسفند و گاو و پیکرهای انسانی به شکل زن و ۲۴ مهره گلی و اشیاء ساخته شده از استخوان و نیز کاسههای عمیق، کاسههایی با دهانه باز، کاسههایی با بدنه کروی شکل، کاسههایی مخروطی شکل، پیالههای کوچک، کماجدان با بدنه کوتاه، کروی و بیضی شکل، سبو، ساغرها و فنجانهای سنگی است.همچنین مخروطهای کوچک سنگی با وزن ۱۸۵/۹ گرم در این منطقه به دست آمده که از آنها به عنوان مهره بازی استفاده میشده است. چکش، مشته، کوبنده، سرگرز، تیغ و تیغه از دیگر اشیاء یافته شده در این تپه میباشند. همچنین در تپه الف، دو درفش استخوانی یا شاخ که پایه آن بریده شده، به دست آمده است. نقوش سفالها بر روی زمینهای شیری و قهوهای رنگ حک شده که پس از حرارت دیدن در کوره به رنگ قهوهای تیره و یا قرمز تبدیل شده است.آثار یافته شده در تل باکون در موزه ایران باستان نگهداری میشوند. تل باکون در تاریخ ۱۸/۴/۱۳۱۱ با شماره ۱۸۹ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: آثار باستانی جلگه مرودشت از پیش از تاریخ تا ادوار اسلامی، علی سامی، بنگاه علمی تخت جمشید، ۱۳۳۱، ص ۱۷ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۴۶، ۱۶ / ایران از آغاز تا اسلام، رومن گریشمن، شرکت انتشارت علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۶۴، ص ۲۸ / ایران در پیش از تاریخ، باستانشناسی ایران از آغاز تا سپیدهدم شهرنشینی، صادق ملک شهمیرزادی، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۸، ص ۴۲۰ / دایره المعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، انتشارات فرانکلین، ۱۳۴۵، ج ۱، ص ۶۶۲ / شیراز و فارس، اداره سیر و سیاحت و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۶۰ / فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران، نصرتاللّه مشکوتی، سازمان ملی حفاظت و آثار باستانی، تهران، ۱۳۴۹، ص ۱۲۵ / گزارشهای باستانشناسی (۱)، معاونت پژوهشی، پژوهشکده باستانشناسی، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۶، ص ۷۱ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۲۲۲ / مروری بر پنجاه سال باستانشناسی ایران، عزتاللّه نگهبان، سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه)، تهران، ۱۳۷۶، ص ۳۷۴، ۳۸۱، ۳۹۰ / منشاء نهادهای حکومتی در پیش از تاریخ فارس، تل باکون، کوچنشینی باستان و تشکیل حکومتهای اولیه، دکتر عباس علیزاده، مترجم: کوروش روستایی، بنیاد پژوهشی پارسه ـ پارسارگاد، ۱۳۸۳، ص ۲۴.
کوروش کمالی سروستانی
