از آثار دوران ساسانی است که در فاصله ۸۷ کیلومتری شمال غربی شهر لامرد و در شمال روستای فخرابی قرار دارد. این محوطه در مرکز دشت در حاشیه رودخانه فصلی علاء مرودشت واقع شده است. آثار این محوطه را کانالی به درازای ۲ متر و پهنای یک متر تشکیل میدهد. این کانال یا آبراهه از سنگهای لاشه و ملاط ساروج ساخته شده است.از این سازه معماری تنها بخشی از آن به ابعاد دو در یک متر در کنار رودخانه باقی مانده است. ارتفاع آن نیز دو متر است.مصالح به کار رفته در ساخت این سازه قلوه سنگ در اندازههای مختلف همراه با ملاط ساروج است. در نما و بدنه سازه سنگهای لاشهای به کار رفته که آن قسمت از سنگ که بیرون از سطح دیوار و نما قرار دارد، به شکل منظمی چهارگوش شده است.در بخش مرکزی این سازه یک حفره چهارگوش به صورت یک کانال عمودی به ابعاد ۸۰ سانتیمتر در ۵۰ سانتیمتر وجود دارد. سطح درون این کانال با ملاط ساروج کاملا پوشش یافته است. متأسفانه این سازه به شدت تخریب شده است. با توجه به وجود دو رشته قنات در بخش کوهپایه جنوبی این قسمت و آثار پراکنده در بقایای کانالهای سنگ و ساروجی در اطراف این محوطه، کاربری این سازه انتقال آب قنات از رودخانه است.
به همین دلیل این نوع سازه به اصطلاح «کانال آب قنات از رودخانه» یا «شتر گلو» نامگذاری میشود. در این سازه با استفاده از یک کانال زیرزمینی یا کانال شتر گلو مانند آب از یک طرف رودخانه به طرف دیگر منتقل میشده است. به همین دلیل در حاشیه جنوبی رودخانه بخشی از این سازه و در حاشیه شمالی رودخانه بخش دیگر آن وجود داشته که این دو، در زیر بستر رودخانه به هم مرتبط بودهاند. از آن جایی که سطح جنوبی حاشیه رودخانه در ارتفاع بیشتری نسبت به سطح شمالی آن قرار دارد، آبی که از طریق کانال آبیاری از بخش کوهپایه به این قسمت میرسیده، برای گذر از رودخانه، ابتدا وارد کانالی میشده که در حاشیه جنوبی رودخانه قرار داشته. سپس این آب در حاشیه شمالی رودخانه سر از زمین بیرون آورده و مجدداً در کانالهای آبیاری جاری شده و به سمت دشت حرکت میکرده است. استفاده از این نوع شیوه انتقالی آب، موجب میشود که آب قنات با آب رودخانه ترکیب نشود و هم چنین در سیلابهای زمستانی بستر کانال آبرسانی تخریب نگردد و مسیر آب انحراف پیدا نکند.کانال شتر گلو در تاریخ ۱۰/۱۰/۱۳۸۱ با شماره ۶۷۹۶ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی.
کوروش کمالی سروستانی
