از آثار تاریخی دوران قاجاریه است که در ۷۵ کیلومتری جنوب شهر شیراز و ۱۵ کیلومتری باب انار در مجاورت روستای برایجان واقع شده است.این بنا دارای پلانی مستطیل شکل و از نوع کاروانسراهای چهار ایوانی بوده که دو به دو با هم قرینه میباشند. ورودی اصلی بنا در جبهه غربی به ارتفاع ۳×۴ متر واقع بوده که بعدها توسط پاسگاه ژاندارمری در جبهه شمالی درِ کوچکی با ابعاد ۲۰/۱×۲ متر به بنا اضافه گردیده که هماینک نیز موجود است. مصالح به کار رفته در ساخت بنا سنگ و گچ است و به وسیله اندود گچ تزیین شده است. سقف بنا به صورت طاق ضربی است.افزودن یک دیوار با مصالح سنگ و سیمان به ارتفاع ۱/۹۰ متر و به طول ۵/۳ متر که دو ضلع شمالی و جنوبی را از هم جدا کرده و نیز اتاقکی که در گوشه ضلع جنوبی جهت دستشویی و حوضچهای به ابعاد ۲۰/۲×۳ متر با ارتفاع ۹۰ سانتیمتر از مصالح سنگ و سیمان در جلو ضلع شمالی از جمله الحاقاتی است که بدین بنا افزوده شده است.راه پلهای که حیاط مرکزی را به پشت بام وصل میکند، در انتهای گوشه شمالی قرار دارد که دارای ارتفاعی حدود ۱/۶۰ متر و عرض دهانه ۱ متر میباشد.جبهههای شمالی و جنوبی بنا که با هم قرینه میباشند، هر کدام دارای ۸ حجره و یک ایوان مرکزی بوده، جبهههای شرقی و غربی هر کدام دارای ۶ حجره و یک ایوان مرکزی میباشند. حجرهها دارای ابعادی در حدود ۳×۳ متر طول و عرض با ارتفاع ۴ متر هستند.در دوره پهلوی هنگامی که این بنا به عنوان پاسگاه مورد استفاده قرار میگرفته، به وسیله اندود گچ تزیین شده است. همچنین در آن دوران دیوارکشی وسط حیاط، افزودن پلهایی در جلو حجرهها، اتاقسازی گوشه شمالی و حوض وسط حیاط صورت گرفته است.این کاروانسرا تا چند سال پس از انقلاب اسلامی به پاسگاه علیآباد معروف بوده، در حال حاضر این بنا متروکه است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی / کاروانسراهای ایران، یوسف کیانی، ولفرام کلایس، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۴، ص ۶، ۱۸۰، ۴۰۳، ۴۱۳، ۴۳۲ .
کوروش کمالی سروستانی
