از آثار تاریخی دوران قاجاریه میباشد که در بیدزرد سمت راست جاده شیراز ـ فیروزآباد واقع شده است. این کاروانسرا که به نام کاروانسرای باباحاجی و در زبان محلی به پستو مشهور میباشد، در اوایل دوران پهلوی به عنوان پاسگاه ژاندارمری مورد استفاده قرار میگرفت.پلان کاروانسرای بیدزرد به صورت چهارگوش بوده و از مصالح سنگ، آجر و گچ دستکوب ساخته شده است. ورودی این بنا در ضلع غربی واقع شده و در دو طرف در ورودی دو قاب جهت نصب کتیبه وجود دارد.در قسمت ورودی بنا دو سکو به ارتفاع ۷۰ سانتیمتر، به طول ۲۱۰ سانتیمتر و به عرض ۶۰ سانتیمتر تعبیه شده است. بالای هر سکو در قسمت ورودی یک طاقچه قرار دارد که دارای ۱۳۰ سانتیمتر ارتفاع، ۹۵ سانتیمتر عرض و ۳۵ سانتیمتر عمق است و به صورت یک طاق و دو تویزه مسقف گردیده است.ورودی بنا فاقد در بوده و عرض ورودی ۱/۶۰ متر است. در سمت چپ ورودی راه پلهای قرار گرفته است که به پشت بام و طبقه دوم راه مییابد. در کنار در دالان غربی که ورودی را به حیاط مرکزی متصل میکند، دو سکو در دو طرف دالان تا آخر به صورت یک پارچه قرار دارد که طول آن ۷/۲۰ متر است. سکوی سمت چپ دارای ۵/۲۰ متر طول است. در این بخش علاوه بر راهپله پشت بام، یک حجره جانبی هم ساخته شده است.بخش داخلی ضلع غربی در دو سوی چپ و راست دارای سه حجره بوده که در پشت این حجرهها که ورودی آن در انتهای سمت راست و چپ قرار گرفته، انباری جهت نگهداری کالا و اصطبل قرار دارد.
سمت جنوبی کاروانسرا دارای دو راهرو اصلی است که یکی در سمت راست و دیگری در سمت چپ بنا واقع شده است. پس از ورود به هر کدام از راهروها، به یک محوطه مستطیل شکل که دارای ۱۰ عدد حجره است و به وسیله دیواری از وسط نصف شده، راه مییابیم.در ضلع شرقی بنا دو نوع طاق تیزهدار و طاق کلیکی وجود دارد و تنها در حجره وسطی این ضلع از آجر برای طاق زدن استفاده شده است.ضلع شمالی کاروانسرا دارای دو ورودی است که یکی در انتهای سمت راست و دیگری در انتهای سمت چپ قرار گرفته است. به وسیله یک دیوار در پشت، ارتباط راهرو قطع شده و به نظر میرسد که این سمت بیشتر به عنوان انبار کالا و اصطبل جهت نگهداری حیوانات مورد استفاده قرار میگرفته. همچنین این قسمت از روبهرو دارای یک طاقنما در کنار ورودی سمت چپ است.طبقه بالای ضلع غربی دارای ۳ اتاق است که هر سه به هم راه دارند و اتاق وسطی دارای ۲ پنجره است. دیوارهای کاروانسرا جهت استحکام از هر طرف دارای پشتبندهای است. همچنین در هر طرف ناودانهای سنگی وجود داشته که بعضی از آنها هنوز سالم باقی ماندهاند. در وسط حیاط مرکزی یک سکو (بارانداز) تعبیه شده است. تزیینات این کاروانسرا در برگیرنده اندود گچ در حجرهها و به کار بردن سنگ تراش خورده و کشیده در نمای ورودی کاروانسراست. دیوارهای الحاقی جدا کنندهای توسط دامداران جهت نگهداری گوسفندان در بعضی از جاهای بنا کار گذاشته شده است. این بنا در تاریخ ۱۳/۵/۱۳۸۰ با شماره ۴۵۲۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی / کاروانسراهای ایران، یوسف کیانی، ولفرام کلایس، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۴، ص ۲۰۸.
کوروش کمالی سروستانی
