در شیراز، در محله میدان شاه، نزدیک بقعه بیبی دختران واقع شده است. این باغ از جمله بناهایی است که محمدقلی خان ایلخانی قشقایی در دوران قاجاریه احداث نمود. قسمتهایی از این باغ در سالهای قبل از هم جدا شدهاند و اکنون باغ به دو قسمت شرقی و غربی تبدیل شده است. قسمت غربی که عمارت اصلی و قدیمی، در آن وجود دارد و تا حدی سالم مانده، دارای سردری آجری بوده که آثار سوختگی در آن مشهود است. مساحت این قسمت ۳۵۰۰ متر مربع است، اما عمارت اصلی باغ در سمت مشرق قرار دارد. در قسمت شرقی نیز باغچهای به مساحت ۳۰۰۰ متر مربع وجود دارد و عمارت کلاه فرنگی نیز در همین قسمت است. این ساختمان آجری دارای ایوانی با دو ستون است و در پشت ایوان سالنی بزرگ با یک پنج دری واقع شده. در قسمت فوقانی پنج دری نیز یک اتاق وجود دارد. در دو طرف ایوان دو راهرو قرار دارد و در بالای راهرو نیز دو گوشواره دیده میشود. در ضلع شمالی ایوان سه اتاق و در ضلع جنوبی چهار اتاق قرار دارد. این عمارت در مجموع دارای ۱۴ باب اتاق است.در جلو ایوان دو ستون یکپارچه از سنگ ساخته شده که سر ستونهایش بهطور مقرنس حجاری شدهاند. سقف مسطح ایوان چوبی است و درآن خاتم به کار رفته است.بر روی ازاره سنگهای ایوان نقش چند طوطی بهطور برجسته حجاری شده است. مقابل ایوان، پنج در چوبی منبتکاری شده قرار دارد. این درها به طرف سالنی که آن را پنج دری مینامند، باز میشود. دیوارهای این سالن نیز گچبری شده است.دیوار اتاق آیینهکاری که در ضلع جنوبی ایوان ساخته شده، بهطور کامل آیینهکاری و گچبری شده و بر روی چوبهای سقف آن نیز نقش گل و بلبل کشیده شده است. در جلو ایوان نیز حوضی مستطیل شکل ساخته شده است.سرتاسر فضای باغ پوشیده از درختان میوه و تزیینی است. عمارت باغ ایلخانی در حال حاضر در حال ویرانی است. در هر دو طرف شرقی و غربی باغ نیز درهای ورودی قدیمی مسدود شده و هم اینک درهای فلزی، ورود به درون باغ را میسر میسازد. هم چنین بخشی از این باغ به منزل مسکونی تبدیل شده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۵۰۹ / پژوهشی در شناخت باغهای ایران و باغهای تاریخی شیراز، علیرضا آریانپور، فرهنگسرا، تهران، ۱۳۶۵، ص ۲۱۲ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۲۳۹.
کوروش کمالی سروستانی
