از آثار تاریخی دوران اسلامی است که در شهرستان استهبان، روستای ایج و در منطقه بندره واقع شده است. این بنا از سه بخش تشکیل شده است: جوی یا سواره، تنوره و ساختمان آسیاب.طول جوی این آسیاب حدود ۱۵۰ متر بوده که ۵۰ متر اول آن تخریب شده است، اما از ۵۰ متر به بعد که ارتفاع تقریبی آن ۳ متر میباشد، آسیاب تقریباً سالم مانده است. ضخامت دیواره چوبی در هر طرف ۳۰ سانتیمتر بوده و به فاصله ۵۰ سانتیمتر از هم قرار دارند و عمق آن حدود ۴۰ سانتیمتر است. برش عرضی، دیواره ذوزنقهای را تشکیل میدهد که اندازه قاعده پایین آن ۲۶۰ سانتیمتر میباشد و در بالا به ۱۱۰ سانتیمتر میرسد. این دیواره که هماینک حصار باغهای مجاور است، در چند قسمت دچار آسیبدیدگی شده است.
تنوره آسیاب به ارتفاع ۹ متر، در بالا دارای ۱۸۰ سانتیمتر قطر میباشد و در پایین مربعی را تشکیل میدهد که طول هر ضلع آن ۳۳۰ سانتیمتر است.این تنوره در پایین به ساختمان آسیاب متصل میشود. این ساختمان که دارای نقشهای چلیپا شکل است، دارای ۴ فضا به عمقهای ۱۸۰، ۲۲۰، ۲۵۰ و ۲۵۰ سانتیمتر است که توسط طاق جناقی شکل مسقف شده و از ۴ طرف فضای گنبددار را احاطه میکند. گنبد مرکزی به کلی تخریب شده و فقط برآمدگیهای مختصری از دور آن باقی مانده است.این بنا در حال حاضر متروک میباشد و تنها به عنوان حصار باغها مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین به خاطر کاربری آن فاقد تزیینات خاص میباشد. نصب در آهنی در قسمتی از دیوار آسیاب جهت تردد به باغ بدان آسیب رسانده است.این بنا در تاریخ۱۲/۱۱/ ۱۳۸۱ با شماره ۷۲۲۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی.
کوروش کمالی سروستانی
