از بناهای دوران قاجاریه و اوایل پهلوی در شیراز است که در خیابان زند و در میدان مولا واقع شده است.ورودی این مسجد در جبهه شمالی آن واقع شده است. در سر در ورودی تزییناتی با کاشی معرق، سنگ مرمر و کتیبه سنگی وجود دارد که دارای خطوط ثلث است. تزیینات کاشیکاری ورودی بنا در دو طرف در ورودی قرار گرفته که به طول ۱۳۰ سانتیمتر و به عرض ۷۰ سانتیمتر میباشد.ضلعهای جنوبی، شرقی و شمالی مسجد دارای رواق میباشند. شبستان این مسجد نیز در ضلع غربی واقع شده است. رواقهای اضلاع جنوبی، شرقی و شمالی مسجد به وسیله عرقچینهایی با تزیینات آجر و کاشی (معقلی) مسقف گردیده است. ازارهها در این قسمت بنا جدید بوده و به وسیله سنگ گندمک تا ارتفاع ۷۷ سانتیمتر کار شده است. بقیه بنا تا زیر پاکار از آجر ساخته شده است. ارتفاع رواقها تا کف فعلی بنا که یک پارچه از سنگ میباشد، ۴ متر است.رواقهای ضلع جنوبی دارای ۶ دهانه ورودی و یک راهپله است که به پشت بام ختم میشود. وضوخانه این بنا در ابتدای همین ضلع (جنوبی) واقع شده است. راه پله دارای ۲ متر عرض است و بقیه رواقها ۶۵/۲ متر میباشند به جز آخرین دهانه که ۲۵/۱ متر میباشد. درون رواقها طاقچههایی به عمق ۴۴ سانتیمتر تعبیه شده است.
رواقهای ضلع شرقی دارای ۷ ستون به طول ۱۳۴ سانتیمتر و عرض ۷۳ سانتیمتر میباشند. بین ستونها و دیواره رواقها به وسیله تیرکهای چوبی کلافکشی شده تا از دررفتگی قوسها جلوگیری شود.جبهه شمالی بنا کاملا جدید میباشد و دارای سقف شیروانی است. ازارههای سنگی این ضلع دارای ۹۰ سانتیمتر ارتفاع بوده و از سنگ گندمک ساخته شده است. ارتفاع عرقچینهای آن تا کف از ۷ متر بیشتر میباشد و دارای دو ستون به قطر ۲۱۵ سانتیمتر میباشد.محراب این بنا در وسط دیوار ضلع جنوبی واقع شده و دارای ۲۲۰ سانتیمتر ارتفاع و ۱۹۰ سانتیمتر طول و ۱۳۰ سانتیمتر عرض میباشد. ایوان ضلع جنوبی به وسیله راهرویی کوچک به رواقهای ضلع شمالی بنا ارتباط دارد. در دو طرف ایوان ضلع جنوبی دو رواق قرار گرفته است.شبستان این مسجد در جبهه غربی بنا واقع شده است و دارای ۶ دهانه ورودی است که اولین دهانه سمت راست نسبت به بقیه کوچکتر است و دارای ارتفاعی حدود ۲۲۰ سانتیمتر و عرض ۱۱۵ سانتیمتر بوده و بقیه دارای ارتفاعی حدود ۳۵۰ سانتیمتر و عرض ۱۱۹ سانتیمتر است.شبستان مسجد دارای ۲۵ ستون است که ۱۲ عدد آن سنگی است و در اصل از بنای قدیم شبستان به جای مانده و دارای ارتفاعی حدود ۲۶۰ سانتیمتر و قطر ۱/۴۰ متر میباشد.
در دوران پهلوی این شبستان گسترش یافته، از ستونهای مربع یا مستطیل شکل که دارای ازارههای سنگی به ارتفاع ۱۲۰ سانتیمتر و قطر ۱۸۰ سانتیمتر است، استفاده شده است.در گوشه ضلع شمالی شبستان یک در کوچک قرار گرفته که مستقیماً به کوچه پشت مسجد باز میشود و در اصل
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی.
کوروش کمالی سروستانی
