کاروانسرای روغنی از کاروانسراهای شیراز است که در محله درب شاهزاده و نیمه شمال شرقی بازار وکیل قرار گرفته است. این کاروانسرا از بناهای کریمخان زند است و وسعت صحن آن از دیگر کاروانسراهای شیراز بیشتر است.در این کاروانسرا سه جفت حجره در دالان ورودی و ۲۷ دهانه حجره وجود دارد که حجرههای جنوبی آن به علت گسترش و احداث خیابان زند تخریب شده است. این حجرهها در حدود ۵۰ سانتی متر از کف آسفالته کاروانسرا بالاتر هستند.این کاروانسرا دارای یک در قدیمی به جا مانده از دوران زندیه است که بدین وسیله با کاروانسرای احمدی ارتباط پیدا کرده است. سر در کارونسرا به صورت طاقنمایی ساده است که به وسیله دری به دالان ورودی ارتباط دارد. این طاق دارای مقرنس است. در دو طرف راهرو ورودی، مغازههایی وجود دارد. طاق این راهرو دارای دو خوانچهپوش در ابتدا و انتهای دالان ورودی و دو عرقچین ساده آجری با خیز کم و تزیینات معقلی است که مابین این دو نیز تویزههایی شکل گرفته است. این عرقچینها به یاری ترنبه و پا باریک بر روی جرزهای آجری اطراف استوار است.ازاره راهرو و سردر ورودی دارای سنگهای سرخ رنگی است که مانند سکوهای حجرههای بازار وکیل، حجاری شده است. در جلو هر حجره، سکوهای سنگی همچون حجرههای بازار وکیل، نصب شده است. پیشانی برخی از حجرهها دارای لچکیهایی از کاشیکاری و تزیینات معقلی است. این کاروانسرا دارای اندکی فضای سبز است اما کالانباری در آن دیده نمیشود. احتمالاً این کاروانسرا از کالانبار کاروانسرای احمدی استفاده میکرده است. ضلع جنوبی این کاروانسرا که هم اینک ویران شده، دارای دری است که به روی سقف زیر گذر باز میشود.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، آبان ماه ۱۳۶۲، ص ۵۰۱ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۱۳۳ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۲۵۲ / چهار بازار قدیمی در فارس، اللّهقلی اسلامی، چاپ کورش، شیراز، بی تا، ص ۲۳ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۵۹۷ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۲۲۵.
کوروش کمالی سروستانی
