دخمه سنگی داو و دختر که برخی آن را داو دُوَر مینامند، از آثار تاریخی مهم فارس است که در محلی به نام داو و دختر در منطقه حسینآباد و مراس خان رستم ممسنی و در دامنه کوه انا قرار دارد. این نقش حجاری شده را در اصطلاح محلی «دی دوور» یا «دی و دوور» به معنی مادر و دختر مینامند.این دخمه در ارتفاع تقریبی ۳۰۰ متری قرار گرفته و شبیه به دخمههای هخامنشی است. دخمه، تشکیل شده از سطح پهن و بلندی است که قسمت پایین آن را به صورت صاف درآوردهاند.
این دخمه دارای سکویی به طول ۵/۸۰ متر و عرض ۵ متر است که فاصله آن تا پایین دخمه ۱۰۰ متر است. مدخل دخمه در قسمت وسط قرار دارد و هر جانب آن دارای دو ستون به ارتفاع ۳ متر و قطر ۷۵ سانتیمتر است. اتاقک درون دخمه دارای طول ۵ متر و عرض ۴۵/۳ متر و ارتفاع ۲۶۰ سانتیمتر است. بالای ستونها نیز حاشیه صاف و مسطحی وجود داشته و بر فراز آن شکل کنگرههای دندانهدار هخامنشی را بر سنگ کوه تراشیدهاند.
برخی این دخمه را مربوط به دوره ماد میدانند و برخی نیز آن را مربوط به یکی از شهریاران هخامنشی پیش از کوروش کبیر میدانند.برخی نیز این دخمه را مقبره آریوبرزن سردار هخامنشی میدانند که در دربند پارس با اسکندر مقدونی جنگید.در ضلع جنوب شرقی این دخمه استودان یا محل دفن مردگان در قبل از اسلام قرار دارد. این دخمه در تاریخ ۲۹/۹/۱۳۱۶ با شماره ۲۹۹ در فهرست آثار ملی به رسیده است.
منابع: اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۱۳۸ / تاریخ و جغرافیای ممسنی، نورمحمد مجیدی کرایی، انتشارات علمی و فرهنگی تهران، ۱۳۷۱، ص ۱۰۹ / سیمای ممسنی، محمد زارعی نورآبادی، نهاوندی، قم، ۱۳۷۴، ص ۱۴۶ / ممسنی در گذرگاه تاریخ، حسن حبیبی فهلیانی، نوید شیراز، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۴۲۱ / ممسنی و بهشت گمشده، اعظم مسلمی، انتشارات شیراز، ۱۳۶۹، ص ۱۶۲.
کوروش کمالی سروستانی
