چهارطاقی ایزدخواست از بناهای دوره ساسانی است که در ایزدخواست از توابع آباده در جاده شیراز ـ اصفهان واقع شده است. این چهارطاقی که آثار ویرانه قلعه قدیمی است، بر فراز صخره رسوبی در کرانه دره عریض و کم عمقی قرار دارد و به وسیله پل کهنهای در ضلع جنوبی به دیگر سوی راه مییابد. این چهارطاقی که آتشکده و نیایشگاه قلعه در زمان ساسانیان بوده، در اوایل قرن ۹ هجری به مسجد تبدیل شد.ساختمان اصلی آتشکده با ارتفاع ۱۰ متر بر روی چهار ستون و به شکل چهارطاقی بلندی احداث شده و طول هر ضلع قاعده ستونهای آن ۵/۲ متر و فاصله داخل این ستونها نسبت به ستون مربع شکل ۳ متر بوده است. ارتفاع ستونها تا پای طاق هلالها ۴ متر و ارتفاع هلالها ۲ متر و ارتفاع گنبد آن نیز ۴ متر بوده است. تاریخ ساخت در ورودی این مسجد به سال ۸۰۳ ه..ق باز میگردد. در دوران صفویه طاق گنبدی این بنا را ۲ متر کوتاهتر کردهاند.مصالح به کار رفته اولیه در ستونها سنگ، خاک رس، شن ریزه، آهک و گچ بوده. مصالح طاق هلالها و گنبد نیز از آجرهایی به ابعاد ۳۵×۳۵ سانتیمتر و ضخامت ۵ سانتیمتر و نیز ملاطی متشکل از خاک و گچ میباشد. در داخل بنا نیز گچکاری و رنگآمیزی صورت گرفته است.در ضلع شرقی مسجد، ایوان و در ضلع شمالی آن رواقی ساخته شده است. حیاط مسجد نیز در ضلع شمالی آن واقع شده است. بخشی از صخرههای ترک خورده لبه شرقی بنای این مسجد در تاریخ ۱۳۳۳ به همراه نیمه شرقی مسجد فرو ریخت. پس از آن خانم شوریجان فرزند حاج عباس در بخش باقی مانده این بنا، مسجدی احداث نمود که هنوز پابرجاست.این چهارطاقی در تاریخ ۲/۱۲/۱۳۲۷ با شماره ۳۷۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی / دایره المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی، مساجد، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۷۸، ص ۱۶۷.
کوروش کمالی سروستانی