تپه بزرگ خاکی است که در فاصله ۳ کیلومتری جنوب شهر فسا قرار دارد. بر روی این تپه بنایی متشکل از سنگ و گچ و آجرهای بزرگ متعلق به دوران ساسانی وجود داشته که تا دوره اسلامی نیز پابرجا بوده است. در دوره قاجاریه از آجرهایی که از این تپه بیرون آورده شده، جهت ساخت ساختمان استفاده شده است. براساس گزارش اوژن فلاندن در دوره قاجاریه از این تل شامل ۲۵ متر ارتفاع و سطح قاعده ۱۳۰ تا ۳۴۰ متر بوده که هم اینک بر اثر تخریب و عوامل فرسایش از این اندازهها کاسته شده است. در سال ۱۳۱۶ظروف سفالی ماقبل تاریخ تا دوران اسلامی و قرن چهارم هجری توسط استین کشف شد. در سال ۱۳۳۹ نیز قطعاتی از ظروف سفالی لعابدار از دوره ساسانی و اوایل دوره اسلامی توسط فریدون توللی کشف گردید. در این تپه و اطراف آن تهستونی از دوره هخامنشی از سنگ سیاه شبیه به زیر ستونهای تخت جمشید و پاسارگاد یافته شده است.
از دیگر آثار یافت شده در این تپه نیم تنه کوچکی از سنگ مرمر از دوره مقدونی است که توسط استین کشف شده است. این نیم تنه جزء معدود پیکرههای یافت شده از دوره مقدونی در ایران است که آن را بازنمایی آفرودیت (الهه عشق) میدانند. این تل در تاریخ ۲۴/۶/۱۳۱۰ با شماره ۱۵ در فهرست آثار باستانی ایران به ثبت رسیده است.
منابع: آتشکده، نشریه انجمن ادب دبیرستان حکمت، ۱۳۴۳، ص ۴۲، ۳۶ / آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۹۰ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۸۹ و ۳۶۳ / ایران در پیش از تاریخ، باستانشناسی ایران از آغاز تا سپیدهدم شهرنشینی، صادق ملک شهمیرزادی، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۸، ص ۵۰۸ / ایران در سفرنامهها، مجموعه ۲۰ تابلو از سفرنامه اوژن فلاندن و کوست پاسکال، اوژن فلاندن، فرهنگسرا، تهران، ۱۳۶۹، ص ۳۹۴، ۳۹۵ / تاریخ ایران کمبریج، جی. آ. بویل، ترجمه حسن انوشه، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۸، ج ۳، قسمت دوم، ص ۵۰۳، ۵۰۹ / دایرهالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، شرکت سهامی کتابهای جیبی، ۱۳۵۶، ج ۲، ص ۲۰۷۶ / فارس، جهانگردی و توسعه، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، بنیاد فارسشناسی، ۱۳۷۲، ص ۴۳ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۳۸۸ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۶۹.
کوروش کمالی سروستانی
