امامزاده حمزه(ع) از فرزندان امام موسی کاظم(ع) است که بقعه وی از زیارتگاهها و اماکن تاریخی بوانات مربوط به دوره صفوی است که در جنوب سوریان واقع شده است. ساختمان امامزاده دارای صحن، سردر، رواق، حرم و یک گنبد مدور کاشیکاری شده فیروزهای رنگ با ارتفاع تقریبی ۱۶ متر است که سبک طاق مدوّر آن همانند گنبد بازار قیصریه لار است.مهمترین مصالح به کار رفته در این بنا گچ میباشد. سردر اصلی این بنا فرو ریخته و تنها بخش کوچکی از گچبریهای آن بر جای مانده که در برگیرنده اسلیمی و نگارههای گیاهی و حیوانی است. زیر قوس سر در نیز مقرنسکاری شده بود که هم اینک از بین رفته است.ساختمان حرم دارای سه شاهنشین در جهتهای شمال و جنوب و مشرق و محوطهای از درختان کهنسال است. همچنین دارای فضای بزرگی است که در آن درختان چنار وجود دارند.
درِ ورودی رو به مغرب باز میشود. اطراف بدنه اتاق در فواصل معین کتیبههای کوچکی به خط کوفی تزیینی وجود دارد. همچنین امامزاده دری قدیمی دارد که بر روی آن آیهای از قرآن به صورت برجسته حکاکی شده است. این در به رواق بقعه که پیش از حرم و در میان دو در واقع شده، منتهی شده و به وسیله درِ دیگری از حرم جدا میشود. این فضا به وسیله طاقی که دارای اشکال هندسی و گچبری است، پوشیده شده است.در ساختمان امامزاده گچبریهایی به کار رفته که از نفیسترین آثار هنری قرن دهم هجری به شمار میرود. همچنین تصاویری از صحنههای جنگ شیر و آهو و مرغان آوازهخوان و مقرنس کاری و کندهکاریهای برجسته در این امامزاده مشاهده میشود. در سمت راست در ورودی به فرمان میرزا محمدحسین وزیر اشعاری بر روی سنگ حک شده که تاریخ آن مربوط به سال ۱۰۷۴ه..ق است.در سمت چپ نیز اتاقی وجود دارد که دارای در دو لنگهای خاتمکاری شدهای از دوران صفوی است. بر روی این در، عبارت «عمل استاد علی بمان نجار ۹۹۳» نگاشته شده است. بر روی چهارچوبهای بخش بالایی در نیز اسامی دوازده امام با خط ثلث نگاشته شده است. معجر چوبی امامزاده که از سه طرف منقش به کندهکاریهای برجسته میباشد، به دستور شاه عباس (۹۹۴ـ۱۰۳۸) تهیه شده است. بر روی در آنعبارت «کتبه الفقیر بماند علی فی سنه الف و سبع» نگاشته شده است. در ضلع دیگر معجر شعر زیر نگاشته شده است:
«چون فیض لم یزل است تو نیز تاریخش |
اگر طلب کنی از (فیض لم یزل) دریاب» |
بر این اساس ماده تاریخ آن سال ۱۰۰۷ه..ق است.بر دیوار ضلع غربی امامزاده گچبریهای توسط شمسالدین بن عبدالحسین اصفهانی صورت گرفته است. بر اساس شعر حکاکی شده:
«به اهتمام همام الامام گشت تمام |
به سال نهصد و پنجاه و سه به فتح و ظفر» |
تاریخ احداث این گچبریها به زمان سلطنت شاه طهماسببن اسماعیل صفوی باز میگردد.این بنا با شماره ۲۶۶ در تاریخ ۱۲ اسفند ماه ۱۳۱۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۵۱۳ و ۵۱۲ و ۵۱۱ و ۸ / دایره المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی، بناهای آرامگاهی، ویرایش محمدمهدی عقابی، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۷۶، ص۱۷۲ / فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران: آباده سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۲، ص ۷۵ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۰۰.
کوروش کمالی سروستانی
