آتشکده کنار سیاه در جلگه کنار سیاه در ۳۰ کیلومتری جنوب فیروزآباد، در مسیر فیروزآباد به جم و بندر طاهری واقع شده است. قدمت این بنا به دوران ساسانی مربوط میشود. این بنا مقابل دو چهارطاقی، دو حیاط، یک اتاق متعلق به موبدان و تعدادی اتاق دیگر بوده است که هم اینک تخریب شدهاند. مصالح به کار رفته در این بنا لاشه سنگ و گچ دستکوب است. یکی از چهارطاقیها که در بلندترین نقطه واقع شده و به چهارطاقی باز معروف است، دارای ابعاد ۵/۸ × ۵/۸ متر است، ضخامت جرزهای آن ۶۰/۱×۲ متر و عرض دهانههایش ۵/۴ متر و ارتفاع آن ۵/۸ متر است. داخل چهارطاقی باز از چهار گوشواره استفاده شده و به وسیله همین گوشوارهها طرح مربع شکل چهارطاقی تبدیل به طرح دایرهای شکل شده است. گرداگرد این گوشوارهها با قاب گچ تزیین شده است.اندود داخل از گچ بوده، هم اینک نیز دو لایه اندود گچ در بدنه وجود دارد. قطر این اندود ۸ سانتیمتر است. در سالهای اخیر چهارستون آن با ملاط سیمان مرمت شده است.چهارطاقی دیگری که در ضلع شمالی حیاط غربی واقع شده، دارای ابعادی برابر با ۹۰/۸ × ۹/۹۰ متر است. این چهارطاقی دارای یک در ورودی است. در قسمت بالای بنا، طاقنماهایی به ابعاد ۵۰×۶۰ سانتیمتر وجود دارد که به وسیله گچ به صورت قاب تزیین شده است. این طاقنماها در ضلع غربی و شرقی ۹ عدد بوده و در ضلع شمالی و جنوبی نیز ۷ عدد میباشد.
ارتفاع این چهارطاقی با احتساب گنبد ۷/۷۰ متر است و بدون ارتفاع گنبد ۵/۲۰ متر است.ورودی این چهارطاقی از طرف شمال است و عرض دهانه آن دو متر است. چهارگوشواره نیز در درون چهارطاقیِ بسته همانند چهارطاقی باز وجود دارد. گرداگرد این گوشوارهها نیز با قاب گچ تزیین شده است.این بنا دارای دو حیاط است که یکی در ضلع غربی و دیگری در ضلع شرقی واقع شده است. اتاقهای جانبی نیز در ضلع شرقی و شمال شرقی واقع شدهاند.اتاقی که مخصوص موبدان بوده، دارای ابعاد ۲۸۰×۳۸۰ سانتیمتر است و ضخامت دیوار آن ۱۲۰ سانتیمتر است. این اتاق از مصالح لاشه سنگ و ملاط گچ ساخته شده است. بدنه داخلی اتاق را نیز با گچ اندود کردهاند. هم اینک دو لایه گچ در این اتاق به ضخامت سه سانتیمتر وجود دارد. سقف این اتاق به صورت گهوارهای است، هم چنین این اتاق دارای یک در ورودی به سمت حیاط شرقی و به طرف چهارطاقی است که عرض آن ۱۵/۱ متر است. در گنبد این بنا نیز سوراخهایی جهت نورگیری و تهویه هوا تعبیه شده است. در این بنا دالانهای زیرزمینی به عرض ۱/۷۰ متر وجود دارد که تقریباً ویران شدهاند. دیوار خارجی بنای آتشکده ۸۵ متر طول و ۴۰ متر عرض دارد.آتشکده کنار سیاه توسط ماکسیم سیرو و پروفسور لوییواندنبرگ در سال ۱۹۶۱م کشف شد.این آتشکده در تاریخ ۱۳/۵/۱۳۸۰ با شماره ۴۵۳۴ در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص۱۱۱ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۱۰۵ / فارس، جهانگردی و توسعه، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، بنیاد فارسشناسی، ۱۳۷۲، ص ۷۳ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۸۲.
کوروش کمالی سروستانی
