از آثار تاریخی دوران قاجاریه میباشد که در حدود ۱۰۰ کیلومتری جنوب شرقی شیراز و یک کیلومتری شرق روستای کوه خیاره از بخش کربال مجاور روستای دهقانان واقع شده است.کاروانسرای دیودان بنایی است چهار ضلعی به ابعاد ۷۰/۲۴×۲۴/۷۰ متر و ارتفاع حدود ۵ متر در دو طبقه که هماینک طبقه دوم آن فروریخته و اثر چندانی از آن باقی نمانده است. مصالح به کار رفته در ساخت بنا از سنگ و گچ میباشد. گرداگرد بنا را حصاری به طول ۵۰ متر، عرض ۵۰ متر و ضخامت ۸۰ سانتیمتر احاطه کرده است. ورودی بنا در ضلع جنوب شرقی قرار دارد و رواقهای آن در سه ضلع دیگر بنا قرار گرفته است. در پشت رواق ضلع شمال شرقی اصطبل قرار داشته که مال بندهای آن هنوز مشخص است. در انتهای هر رواق یک دالان به ابعاد ۹/۴×۸/۲ متر قرار گرفته است. دو ردیف پلکان از دو طرف ورودی بنا راهیابی به طبقه دوم را امکانپذیر ساخته است. عرض این پلکانها یک متر و خیز آنها ۳۰ سانتیمتر است. فرم سقف طبقه اول کاروانسرا گنبدی است. فرم سقف طبقه دوم به جهت فرو ریختن مشخص نیست. در فاصله حدود ۱۰۰ متری جنوب شرقی این بنا که در حال ویرانی است، آثار یک بنای سنگی وجود دارد که کلیه دیوارهای آن فرو ریخته و فقط بخشهایی از پی دیوارهای آن باقی مانده و بقیه بنا در حال تبدیل شدن به یک تپه کم ارتفاع میباشد.اخیراً اهالی محل جهت نگهداری علوفه و احشام خود از این کاروانسرا استفاده میکنند.این بنا در تاریخ ۱۰/۱۰/۱۳۸۱ با شماره ۶۷۸۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی / کاروانسرای ایران، محمد یوسف کیانی، ولفرام کلایس، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۴، ص ۲۴۰.
کوروش کمالی سروستانی
