آرامگاه شیخ دانیال خنجی است که متشکل از مناری آجری مربوط به قرن هشتم هجری است که در شهر خنج و در کنار قبرستان شهر واقع شده است. در سال ۷۸۹ه..ق این منار توسط قطبالدین تهمتن بنعزالدین گردانشاه بن سلغور گنبد بزرگی بر فراز این آرامگاه احداث شده است. منار دانیال استوانهای است که بر پایه هشت ضلعی قرار دارد. قسمت پایین منار از سنگ ساخته شده و قسمت فوقانی منار دارای هشت کتیبه برجسته است. متن کتیبه به شرح زیر است:«همانا…. اولین کسی که در اسلام مناره را بنا کرد، عمر بن عبدالعزیز است که خداوند از او خشنود باشد. جانشینان و یاران دین و به تحقیق راستگویان و متقیان پس از او، حضرت پادشاه اولیا و قطب اول، نماینده پروردگار متعال شیخی که ستون دین و عمود حق و جانشین دین خداست و اشاره نمود به ساختن این مناره در شهر خنج در پنجاه سال بعد و خیلی قبل از وقوع مناره برادران او عنایت کردند. از طرف پادشاه هرمز، پادشاه سعادتمند، ستون حق و دین توران شاه بنا نمود، آن را از سنگ که مورد نیاز بود».
بر پیشانی مدخل و روی کتیبهای بدین مضمون نصب شده است: «استادان مناره محمود استاد خان والد حاجی محمد بن استاد حاجی کلاه سیاه».
هم چنین بر کاشیهای مربع شکل بالای منار نوشته شده است: “اللهم صل علی محمد و علی آل محمد و ابوبکر صدیق و عمر فاروق و عثمان بن عفان و علی ابن ابیطالب و امام حسن المجتبی و امام الحسین الشهید و امام زینالعابدین و امام محمدالباقر و امام محمد الصادق و امام موسیالکاظم و امام علی موسیالرضا و امام محمدتقی و امام علیالنقی و امام حسن العسکری و امام محمدمهدی”. ارتفاع منار اکنون ۲۵ متر است. در اطراف مناره آثاری از خانقاه، آب انبار و مدرسه وجود دارد.مصالح اصلی این بنا از لاشه سنگ، ملاط گچ و آجر تشکیل شده و در تزیینات بنا نیز از سنگهای سرخ فام استفاده شده است. تقویت پیها، تعمیر سنگهای ازاره و آوار، تعمیر طاقنماهای سنگی اطراف پایه منار، مهاربندی ترکهای ایجاد شده از بدنه منار به وسیله سیم بکسل، تعمیر و تقویت پی سردر و تعمیر سنگ چین نمای سردر از جمله کارهایی است که در جهت مرمت بنا انجام شده است.این بنا در تاریخ ۱/۵/۱۳۵۳ با شماره ۹۷۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: خنج گذرگاه باستانی لارستان، محمدباقر وثوقی، نشر خرّم، قم، ۱۳۷۴، ص ۴۵ / سیمای لارستان، صادق رحمانی، مؤسسه فرهنگی همسایه، قم، ۱۳۷۵، ص ۹۷ و ۹۸ / لارستان، محمدباقر وثوقی، دفتر پژوهشهای فرهنگی، ۱۳۸۰، ص ۵۶ / لارستان کهن و فرهنگ لارستانی، احمد اقتداری لارستانی، ص ۸۶ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۲۰۱ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۲۷.
کوروش کمالی سروستانی
