از مساجد قرن چهارم هجری نیریز است که در محله بازار واقع شده است. این مسجد که از قدیمیترین بناهای دوره اسلامی است، ایوانی هلال شکل، بلند و به سبک معماری ساسانی دارد. بنای اصلی این مسجد در سال ۳۴۰ه..ق ساخته شد و اولین بار نیز به وسیله آندرهگدار فرانسوی مورد بررسی قرار گرفت.بر محراب این ایوان جنوبی تاریخ «فی سنه ثلث و ستین و ثلث مائه» (۳۶۳) نگاشته شده است که بیانگر مرمت این بنا در دوره عضدالدوله دیلمی است.
زبده اولاد حیدر وارث خیر الانام |
باعث تعمیر مسجد حضرت میرزا نظام |
خواست چون تاریخ این تعمیر، عقل پیر گفت: |
مسجد اقصی بود این باب یا بیت الحرام (۱۰۸۹) |
در گوشه شمال غربی مسجد، منارهای وجود دارد که متعلق به ساختمان اولیه مسجد است. این مسجد در تاریخ ۹/۵/۱۳۱۲ با شماره ۱۹۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منابع: اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۸۸ / دایره المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی، مساجد، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۷۸، ص ۱۷۱ / دایرهالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، شرکت سهامی کتابهای جیبی، ۱۳۷۴، ج ۳، ص ۲۷۶۶ / شیراز و فارس، اداره سیر و سیاحت و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۵۹ / فارس، جهانگردی و توسعه، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، بنیاد فارسشناسی، ۱۳۷۲، ص ۶۲ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲ ص ۱۵۶۷ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۶۳، ۲۳۰ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۹.
کوروش کمالی سروستانی
