مدرسه آقا باباخان یا مدرسه وکیل و یا مدرسه سردار، از آثار دوره زندیه در شیراز است. این مدرسه در محله درب شاهزاده در جنوب مسجد وکیل و غرب بازار وکیل قرار گرفته است. در ابتدا، به دستور کریمخان زند، محمدحسین خان صدراصفهانی به ساخت این بنا پرداخت، اما پیش از اتمام آن به تهران رفت و مدرسه ناتمام باقی ماند. پس از آن، در دوره قاجاریه به هنگام حکمرانی حسینعلی میرزا در فارس، آقاباباخان بار فروش مازندرانی که منصب فراشباشی، لله باشی و پس از آن سرداری را داشت، به ساخت بنای مدرسه پرداخت و آن را در سال ۱۲۴۹ه..ق به اتمام رساند.
این مدرسه از آجر و سنگ ساخته شده است. در ورودی آن از دو لنگه چوبی قدیمی کوبه و حلقه دار تشکیل شده است. پس از در ورودی یک هشتی وجود دارد که بر فراز آن یک ارسی ساخته شده و در دو سوی آن دو گوشواره قرار دارد و به وسیله دو راهرو سمت راست و سمت چپ به حیاط مدرسه متصل میشود. در انتهای این دو راهرو دو پلکان وجود دارد که به ارسی طبقه دوم (کتابخانه) وارد میشود. در مقابل در ورودی، دریچه نسبتاً بزرگی در صحن حیاط مدرسه قرار دارد.حیاط مدرسه با عرض ۲۵ متر و طول ۳۲ متر، مستطیل شکل است و گرداگرد آن را ۲۴ حجره و سه مدرس در یک طبقه تشکیل داده است که ازاره آنها از سنگ ساخته شده است. این سه مدرس در گوشههای بنا قرار گرفتهاند. در گوشه چهارم نیز دستشویی وجود دارد. اطراف جرزها و
در ضلع شمالی حیاط که تقریبا برابر با ضلع جنوبی است، کانه پوشی (نیم گنبد) متکی بر شاه تویزه، قرینه طاقنمای جنوبی قرار گرفته است. پیشانی، جرزها و لبه داخلی این طاق، کاشیکاری شده است و در زیر رخ بام و کمرکش آن، آیات قرآنی نگاشته شده است که هم اینک محل برگزاری نماز است.بر فراز گوشوارههای دو طرف این طاقنما مانند ضلع جنوبی دو مجلس کاشیکاری شده و با تصاویر پرندگان و گل مزیّن شده است. معماری این بنا، برگرفته شده از معماری مدارس صفوی است.کف حیاط این مدرسه به اندازه یک پله از کف هشتی بالاتر است. کف حجرهها نیز به اندازه یک پله از کف حیاط بالاتر است. در صحن این حیاط چهار باغچه و یک حوض طولی کشیده قرار دارد.این مدرسه در سال ۱۳۳۳ توسط اداره باستانشناسی فارس، مرمت شد. پس از آن نیز یک بار دیگر مورد مرمت قرار گرفت.هم اینک این مدرسه زیر نظر حوزه علمیه قم و با مدیریت حجهالاسلام علی موحد و حجه الاسلام ابراهیم کلانتری اداره میشود و طلاب علوم دینی نیز به تحصیل در آن میپردازند.این مدرسه در تاریخ ۲۹/۳/۱۳۴۷ با شماره ۶۰۳ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۴۹۴ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۲۳۰ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۲۱۸ / دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، ۱۳۶۹، ج ۱، ص ۴۵۱ / دایرهالمعارف بناهای تاریخی ایران، مدارس و بناهای مذهبی، کاظم ملازاده، مریم محمدی، سوره مهر پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۸۱، ص ۱۳۲ / شیراز در گذشته و حال، حسن امداد، اتحادیه مطبوعاتی فارس، ص ۱۹۹ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۵۹۰ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۲۲۳ـ ۱۲۲۲ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۳۴ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۶۵.
کوروش کمالی سروستانی
