دروازه قرآن در ورودی جاده اصفهان به شیراز، در نزدیکی تنگ اللّهاکبر و در میان کوههای باباکوهی و چهل مقام واقع شده است. وجه تسمیه این دروازه وجود قرآنی برفراز طاقی مرتفع است. این دروازه شامل یک طاق مرتفع از نوع طاق کجاوهای در وسط، دو طاق با ارتفاع کم در دو طرف است. این طاق در زمان حکومت عضدالدوله دیلمی در فارس ساخته شد. قرآنی نیز در آن جای داده شد تا مسافرین به برکت عبور از زیر آن، سفر را به سلامت به پایان برند و در موقع سفر از زیر قرآن بگذرند. به مرور زمان طاق شکسته و تخریب شد. در دوره حکومت زندیه، کریمخان زند (۱۱۷۲ ـ ۱۱۹۳ه..ق) مجدداً آن را بازسازی نمود و در قسمت فوقانی آن اتاقی ساخت و دو جلد قرآن نفیس را به خط ثلث و محقق، اثر سلطان ابراهیم بن شاهرخ گورکانی در آن اتاق جای داد. این قرآنها به قرآن «هفده من» مشهورند. در سال ۱۳۱۶ که طرح توسعه راه شمالی شیراز در دستور کار دولت قرار گرفت، این طاق خراب شد و قرآن مذکور نیز به موزه پارس منتقل گردید.
در دوره قاجاریه که چند زلزله در شیراز آسیبهایی را به وجود آورد، این دروازه نیز آسیب دید، اما به وسیله «محمدزکی خان نوری» مورد بازسازی و مرمت قرار گرفت.
در سال ۱۳۲۷ یکی از بازرگانان شیراز به نام حسین ایگار، مشهور به اعتمادالتجار، با هزینه شخصی خود طاق کنونی را بازسازی کرد و چند آیه از قرآن کریم را که با خط ثلث و نسخ بر روی کاشی نوشته شده بود، بر بدنه طاق نصب کرد. در پیشانی شمالی این طاق (سمت کوه بمو) این آیه بر روی کاشی نوشته شده است: «ان هذا القرآن یهدی التّی هی اقوم و یبشر المؤمنین الذین یعملون الصالحات ان لهم اجراً کبیراً».
در پیشانی جنوبی طاق (سمت شهر شیراز) این آیه نگاشته شده:«قل لئن اجتمعت الانس و الجن علی ان یأتوا بمثل هذا القرآن لایأتون بمثله و لو کان بعضهم لبعض ظهیراً».
در گوشه غربی طاق نیز این آیه نوشته شده: «انا نحن نزلناه الذکر» و ادامه این آیه در قسمت شرقی طاق و روبهروی همان کتیبه نوشته شده: «و انّا له لحافظون».
این بنا در تاریخ ۱۹/۹/۱۳۷۵ با شماره ۱۸۰۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منابع: اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۵۱ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۸۹ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۲۶۶ / جغرافیای کامل ایران، عبدالرضا فرجی، دبیران گروههای آموزشی جغرافیای استانها، شرکت چاپ و نشر ایران، تهران، ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۸۶۱ / دایره المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی، بناهای آرامگاهی، ویرایش محمدمهدی عقابی، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۷۶، ص ۱۸، ۴۱، ۴۵، ۲۷۳ / شیراز در گذشته و حال، حسن امداد، اتحادیه مطبوعاتی فارس، ص ۱۹۳ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۵۳۰ / شیراز و فارس، اداره سیر و سیاحت و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۳۳ / فرهنگ فارسی دکتر معین، محمد معین، امیرکبیر، تهران، ۱۳۵۳ـ۱۳۵۸، ج ۵، ص ۵۲۳ / لغتنامه دهخدا، علیاکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۲، ج ۷، ص ۹۳۸۲ / معماری ایران ـ دوره اسلامی، به کوشش محمدیوسف کیانی، به همکاری جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۲۸۱.
کوروش کمالی سروستانی
