از آثار دوره قاجاریه در شیراز است که توسط ابوالحسن خان مشیرالملک درسال ۱۲۹۲ه..ق در محله سنگ سیاه، در خیابان قاآنی و در ضلع شمالی منزل مسکونی مشیرالملک احداث شده است. این حسینیه دارای نقشهای مستطیل شکل است و از ضلع جنوبی به باغ مشیرالملک ارتباط داشته و از راه منزل مشیرالملک به مسجد مشیرالملک ارتباط داشته است. این حسینیه مدتی به «دبیرستان سلطانی» تبدیل شده بود و اکنون مسکونی است. در سردر ورودی حسینیه کاشی کاری جدیدی صورت گرفته و نام «دبیرستان سلطانی» با قید تاریخ ۱۳۰۸ بر آن نگاشته شده است. بر روی دو جرز سردر ورودی دو اسپره کاشیکاری شده قدیمی با تصاویر گل و بته وجود دارد. در زیر دو اسپره، دو لچکی قرار گرفته است. بر سردر این حسینیه نیمه عرقچین و ترنجهایی وجود دارد که از آجر ساخته شدهاند و با کاشی فیروزهای مزیّن گردیدهاند. ازاره سنگی حجاری شدهای نیز در دو طرف سردر نصب شده است. بر فراز سردر، کتیبهای است که با خط ثلث بر سنگ، سوره توحید نگاشته شده است و در پایان نیز تاریخ ۱۲۹۳ه..ق ذکر گردیده است. درِ ورودی به یک هشتی گشوده میشود که سقف کوتاه آن دارای عرق چین آجری و کاربندی است و در مرکز آن نیز کتیبهای مدورِ کاشی کاری شدهای وجود دارد که بر روی آن با خط ثلث بر زمینهای سیاهرنگ عبارات «یا جبّار، یا منّان» نگاشته شده است. کفپوش این دالان، آجر است. در کف این دالان در کنار در ورودی، دریچهای سنگی برای تنظیم قدرت و میزان آب قرار دارد.
در ضلع غربی دالان، دری وجود دارد که به اتاق فوقانی دالان و پشت بام متصل میشود و در ضلع شرقی نیز دری وجود دارد که به راهروی حسینیه متصل میگردد. راهرو دارای سقفی با تیر چوبی است.در سمت چپ راهرو ورودی، ایوانی با دو ستون چوبی قرار گرفته است. دو گوشواره نیز در ضلع شمالی و جنوبی این ایوان قرار دارد. در این گوشواره نقاشیهایی با گچ و رنگ روغن به همراه آیاتی با خط ثلث نقش بسته است.برفراز دیوارهای اتاق و در زیر سقف، کتیبههایی وجود دارد که بر روی آنها، اشعار مذهبی و احادیث نگاشته شده است. هم اینک به وسیله بلوک سیمانی راه ورود به اتاق بزرگ و گوشوارهها مسدود گردیده است.در مجاورت این بنا نیز ساختمانی دو طبقه با سه اتاق در طبقه اول و دو اتاق در طبقه دوم قرار دارد.
در ضلع جنوب غربی حسینیه نیز دری بزرگ و منبتکاری شده وجود داشته که هم اینک از بین رفته است. در پشت این در، دالانی قرار گرفته بوده که در خروجی آن در کوچه دربند مشیر گشوده شده و بر فراز آن کتیبهای سنگی از مرمر سفید آهکی قرار داشته که با خط ثلث عباراتی بر روی آن نگاشته شده و در پایان نیز تاریخ ۱۲۹۰ه..ق را قید نموده است. بر فراز این سردر، لچکی آجرکاری قرار داشته است.در فاصله در منبتکاری ضلع غربی و در خروجی در بند مشیر، اتاقی برای تعزیه خوانان وجود داشته که هم اینک از میان رفته است و در جلوی آن حوض سنگی قرار داشته که اکنون به شکل باغچه درآمده است.در ضلع جنوبی حسینیه عمارت چهار گوشی معروف به فین وجود دارد که لچکیهایی از کاشیکاری و سنگهای حجاری شده در آن قرار گرفته است. هم اینک تنها بخشی از لچکی و جرز آن باقی مانده است.در ضلع شمالی حسینیه، ایوان یا شاه نشینی است که دو ستون یک پارچه سنگی حجاری شده با نقش گل و بوته در آن قرار گرفته که بر سر ستونهای آن، صورت و نیم تنه چهار انسان کلاه به سر حجاری شده وجود دارد در حالی که دستها را بر کمر زدهاند.در دو سوی ایوان، نیمستونهایی از مشبک آجر و کاشی بر پایهای سنگی جای گرفتهاند.
نمای خارجی ایوان ازارههای سنگی سرخ فام با تصاویر گل و بته است. بر پیشانی این ایوان، سه هلال با کاشی هفت رنگ قرار داشته که تصاویر سفر قیامت و حوادث کربلا بر آن نقاشی شده بود که هم اینک از بین رفته است. در میانه هلال فوقانی که تصاویر کربلا نقش بسته و دو نیم هلال شرقی و غربی، اشعاری با خط سفید بر کاشی مشکی نگاشته شده است. در میانه این اشعار، کتیبهای دیگر قرار گرفته که اشعار عربی خواجه نصیر طوسی مشتمل بر نام چهارده معصوم بر روی کاشی آبی نگاشته شده که هم اینک از بین رفته است.در داخل ایوان نیز گچبری، نقاشی رنگ و روغن و آیینهکاری دیده میشود. غزلی از حافظ نیز با خط ملا علی ارسنجانی بر پوست نگاشته شده و در قابی شیشهای قرار گرفته و در گرداگرد در امتداد یکدیگر، جای داده شده بودند که هم اینک وجود ندارد.در سقف چوبی ایوان ترنجی بزرگ با مشبک کاری وجود دارد. در دیوارهای ضلع غربی و شرقی نیز، طاقچههایی گچبری قرار دارند. بر جرزهای کنار ایوان نیز آیاتی از قرآن بر شیشه نگاشته شده است. دیوارهای شیشهای نیز در جلو ایوان قرار داده شده است. هم اینک بر اثر آتشسوزی به جز طاقچهها، دیگر بخشها از بین رفتهاند.
در جلو ایوان نیز حوض بزرگی وجود داشته که هم اینک از بین رفته و تبدیل به باغچه شده است. پلکانی نیز در جلو ازاره سنگی ایوان نصب شده است.در پشت این ایوان نیز اتاق یا شاهنشینی قرار دارد که به وسیله ۵ پنجره ارسی به ایوان مرتبط است.در این حسینیه سکویی به ارتفاع یک متر برای تعزیهخوانی وجود داشته که هم اینک از بین رفته است. پشت بام حسینیه نیز شیروانی شده است. از ایوان این حسینیه به جز دو ستون سنگی باقی نمانده است. این بنا که به صورت دو طبقه است، بیشتر فضای آن یا مسدود شده و یا به صورت مخروبه درآمده است.این حسینیه در ابتدا وسعت بیشتری داشته اما به تدریج از وسعت آن کاسته شده . در سال ۱۳۰۶ کرامتاله مشیری نوه ابوالحسن خان به نام و یاد مادرش سلطان الحاجیه آن را تبدیل به دبیرستان سلطانی نموده است.این بنا در سال ۶۷ ـ ۱۳۶۶ بر اثر آتش سوزی آسیب دید و در سال ۱۳۶۸ به وسیله سازمان میراث فرهنگی تعمیراتی جزیی در آن صورت گرفت.این بنا در تاریخ ۲۸/۱/۱۳۵۱ با شماره ۹۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۴۹۹ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۷۳ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۲۱۳ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۲۰۸، ۲۷۹ / حسینیه مشیر، صادق همایونی، چاپ ۱۳۷۱ / دایره المعارف بناهای تاریخی ایران، مدارس و بناهای مذهبی، کاظم ملازاده، مریم محمدی، سوره مهر پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۸۱، ص ۱۳۱ / شیراز در گذشته و حال، حسن امداد، اتحادیه مطبوعاتی فارس، ص ۲۱۲ / شیراز و فارس، اداره سیر و سیاحت و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۱۶.
کوروش کمالی سروستانی
