کتاب جدال با سعدی در عصر تجدد اثر کامیار عابدی توسط انتشارات دانشنامه فارس و با همکاری مرکز سعدیشناسی در قطع وزیری چاپ و منتشر شده است. این کتاب دربرگیرنده بحثها و جدلهای مختلفی است که از نیمه دوم سده نوزدهم میلادی تا امروز، درباره سعدی صورت گرفته است.
جدال با سعدی در عصر تجدد در دو بخش «تحلیلها» و «جستجوها» تدوین شده که در بخش نخست به اجمال، تحلیلی از آثار سعدی و موقعیّت فکری و فرهنگی او ارائه شده و از بازتاب نام و آثارش در عصر او و عصرهای بعد، یاد شده است.
این بخش خود دربرگیرنده چهار فصل با عناوین: «چند نکته درباره معلّم و نماد پختگیِ زبان فارسی»، «اشارههایی در زمینه نفوذ و اعتبار سعدی در دوره خود و ادوار بعد»، «نگاهی به شاعران و نثرنویسان عصر تجدّد در مکتب سعدی» و «بحث درباره سعدی در عصر تجدّد: تفاهم یا جدال؟» است که در دو فصل نخست، مؤلف سعدی را معلّم و نماد پختگیِ زبان فارسی دانسته و معتقد است که از نیمه دوم زندگیاش تا پیش از عصر تجدد، نفوذی بس گسترده و سهمگین بر ذهن ایرانیان و فارسیگویان و فارسی دانان داشته است.
در فصلهای سوم و چهارم، از روزگار کهن به عصر تجدّد پرداخته و بهرهمندی ادیبان و شاعران و دانشوران و نویسندگان ایران را در این عصر از آثار سعدی نشان داده است.
در ادامه با رعایت امانت، تحلیلی از آراء منتقدان سعدی (چه منتقدان مطلق، چه منتقدان نسبی و چه منتقدان مشروط) و برخی از دلیلهای «نقد»، «بیمهری»، «نکوهش» و «ناسزا» نسبت به او ارائه شده است.
در بخش دوم «جستجوها» مؤلف به گردآوری و نقل «نقدها و پاسخها و حملهها و دفاعها»یِ مربوط به سعدی در عصر پرداخته است که بیانگر یک جریانِ پرتداوم تاریخی در یک دوره صد و پنجاه ساله درباره سـعدی است.
همچنان که از عنوان کتاب برمیآید، این کتاب بر پایه نوعی نگاه تاریخی به موضوعی ادبی شکل گرفته است. بنابراین، اشارهها و بحثهای ادبی، اغلب، در جهتِ تکمیلِ «نگاه تاریخی» بوده است.
با توجه به آن که بازاندیشیِ منصفانه نسبت به سنّتهای ادبی و فرهنگی، نکتهای نیست که هیچ ملّتی) از آن بینیاز باشد، تحلیل و جستوجوی تاریخی جدال با سعدی در عصر تجدد، گامی مؤثر در مسیر بازخوانی ویژگیها و ارزشهای گوناگون استاد مسلّم نثر و نظم فارسی است و راه را برای بحثها و هماندیشیهای علمی درباره او میگشاید.
