آرامگاه نظامالدین محمودالحسینی ملقب به داعیالیالله از سادات علوم حسینی، عالم عارف و شاعر شیرازی با ۳۸ جلد اثر فارسی و عربی است که در جنوب شیراز، در مشرق گورستان دارالسلام و خارج از دروازه شاهداعی واقع شده است.
آرامگاه شاهداعی دارای تالاری است که قبر وی (۸۷۰ـ ۸۱۰ه..ق) و فرزندش سید قاسم (متوفی ۹۲۰ه..ق) در آن قرار دارد. سنگ قبر سید قاسم از جنس مرمر است. قبر شاهداعی در فضایی قرار گرفته که دو پله از سطح نمازخانه بالاتر است و اندازه آن ۵/۸×۶/۵ متر است و بر فراز آن بقعهای ساخته شده است. پس از فوت شیخ در ابتدا شاگردان و دوستداران او بقعهای کوچک بر فراز مقبره او ساختند که بعدها این بقعه بر اثر زلزلههای پی در پی ویران شد. پس از آن کریمخان زند این آرامگاه را به سبک معماری دوران زندیه برای قبر شاهداعی ساخت و سنگ قبر بزرگ و خوش طرحی از نوع سنگ سماقی سرخ رنگ بر روی مزار وی نصب کرد و دستور داد تا بر روی آن با خط ثلث برجسته نام و تاریخ وفات شیخ را بنویسند. متن کتیبه چنین است: «لقد اشرق وجه الارض بنور وجود قطبالمحققین و سید الموحدین الداعی الیالله قدسالله سره نظاماً لقلب الارشاد نظامالدین محمود الحسینی المتوفی یومالخمیس الثانی و العشرین من جمادی الاولی سنه سبعین و ثمان مائه ۸۷۰»
ابعاد این سنگ ۶۵/۰×۶۵/۲ متر است و بر روی آن حجاریهای ظریفی از رموز عرفانی حک شده است. در سال ۱۲۹۹ه..ق حاجی میرزا کریم صراف از تجار معروف شیراز، بقعه آرامگاه وی را تعمیر نمود. معرق کاری ساختمان تالار در سال ۱۳۵۴ توسط عبدالعلی فصحتی انجام شد. بر سر در آرامگاه، بر روی کاشی، شعری از شاهداعی الله نوشته شده است:
چو باد خاک تو خواهد به هر طرف بردن
مهل که از تو نشیند به خاطری گردی
|
|
|
|
در درون آرامگاه نیز بر روی کاشی اشعاری با مطلعهای زیر از خود وی نوشته شده است:
روان کن ساقیا جامی که جان اندر میان آرم
نمی گفتی بیا بنشین که من رطل گران دارم
***
به مبارکی و شادی به مراد دل رسیدم
که پس از هزار پرده رخ یار خود بدیدم
***
به مهر دوست کسی کز الست برخیزد
در این جهان ز سر هر چه هست برخیزد
|
|
|
در جنوب قبر شاهداعی، سنگ قبر بزرگی از جنس مرمر است که مربوط به شیخ محسن سروستانی است که از مجتهدین سلسله نعمتاللهی شیراز بوده و در سال ۱۳۷۷ه..ق وفات یافته است. بخش دیگری از آرامگاه که وسیعتر است، به «باغچه» معروف است و به صورت قبرستان عمومی درآمده است.
دیوارهای محوطه به صورت طاقنماست. در دیوارهای بیرونی کاشیکاری صورت گرفته است. چهار کتیبه نیز در آن وجود دارد که به اشعار شاهداعی اختصاص یافته است. بزرگانی چون فضلاللّه شرقی مدیر روزنامه پارس متوفی به سال ۱۳۶۱ خورشیدی، بتول مارشال، شاعر شیرازی متخلص به پروین، متوفی به سال ۱۲۸۲ در این قبرستان به خاک سپرده شدهاند.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۴۸۵ / اقلیم پارس، سیدمحمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۶۹ / بزرگان شیراز، رحمتاللّه مهراز، انتشارات انجمن آثار ملی، شیراز، ۱۳۴۸، ص ۳۱۴ / بزرگان نامی پارس، محمدتقی میر، انتشارات دانشگاه شیراز، ۱۳۶۸، ج ۱، ص ۵۱۹ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۱۵۱ / جغرافیای کامل ایران، عبدالرضا فرجی، دبیران گروههای آموزشی جغرافیای استانها، شرکت چاپ و نشر ایران، تهران، ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۸۶۱ / دایرهالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، انتشارات فرانکلین، ۱۳۴۵، ج ۱، ص ۹۴۳ / شیراز در گذشته و حال، حسن امداد، اتحادیه مطبوعاتی فارس، ص ۴۹۹ / شیراز، شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۷۹۵ / شیراز و فارس، اداره سیر و سیاحت و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۳۲ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۲۰۳ / کارنامه انجمن آثار ملی، حسین بحرالعلومی، انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۵، ص ۶۰۸ / لغتنامه دهخدا، علیاکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۲، ج ۶، ص ۹۰۵۸، ج ۹، ص ۱۲۴۱۰ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۸۶.
کوروش کمالی سروستانی
