عمر بن عثمان بن قنبر سیبویه (متوفی ۱۸۰ه..ق) از عالمان نحوی قرن دوم هجری متولد در بیضای فارس است. وی در نزد اساتیدی چون خلیل بن احمد به کسب علم نحو پرداخت. اثر وی «الکتاب» یکی از کاملترین کتابهای نحو در زبان عربی است.
آرامگاه وی در محله سنگ سیاه شیراز و در قبرستان باهلیه قرار دارد. وجه تسمیه این محله به سنگ سیاه، به دلیل وجود سنگ سیاه چهار گوشی است که بر روی تربت سیبویه نصب شده است.
بنای اصلی آرامگاه که توسط انجمن آثار ملی در سال ۱۳۵۵ ساخته شده، تالاری است در سمت شمال به طول ۸ متر و عرض ۵ متر با طاقنماهایی از کاشیهای معرق، اثر کارگران خراسانی. سقف آن به شکل رسمی هشت و معقلی آراسته شده است. قبر سیبویه در وسط ساختمان قرار دارد و سنگ سیاهی به طول ۱۹۰ سانتیمتر، عرض ۷۰ سانتیمتر و ارتفاع ۳۵ سانتیمتر بر روی آن قرار دارد. بر روی سنگ قبر نام، تاریخ ولادت و تاریخ وفات سیبویه ذکر شده است. محوطه آرامگاه به وسیله سنگهای تیشهای مفروش شده و درون آرامگاه نیز با سنگ سیاه پوشیده شده است. در محل آرامگاه سکویی قرار دارد که با چند پله به کف حیاط متصل میشود. در سمت شرقی محوطه آرامگاه سنگ قبر سیاه قدیمی قرار گرفته و در امتداد آن باغچه بزرگی وجود دارد. این آرامگاه در تاریخ۲۵/۱۲/۱۳۷۹ با شماره ۳۰۶۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۴۶۵ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۷۰ / بزرگان شیراز، رحمتاللّه مهراز، انتشارات انجمن آثار ملی، شیراز، ۱۳۴۸، ص ۱۱۱ / بزرگان نامی پارس، محمدتقی میر، انتشارات دانشگاه شیراز، ۱۳۶۸، ج ۱، ص ۵ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۱۸۱ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۳۹، ۲۰۸ / تذکره هزار مزار، ترجمه شدالازار توسط عیسی بن جنید شیرازی، تصحیح نورانی وصال، انتشارات کتابخانه احمدی شیراز، ۱۳۶۴، ص ۱۳۷ / دایرۀ لمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، انتشارات فرانکلین، ۱۳۴۵، ج ۱، ص ۱۳۹۶ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۸۷ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۲۷۱ / فرهنگ فارسی دکتر معین، محمد معین، امیرکبیر، تهران، ۱۳۵۳ـ۱۳۵۸، ج ۵، ۸۳۶ / کارنامه انجمن آثار ملی، حسین بحرالعلومی، انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۵، ص ۵۵۶ / لغتنامه دهخدا، علیاکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۲، ج ۸، ص ۱۲۲۳۵ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۶۶.
کوروش کمالی سروستانی
